با توجه به گستردگي ابعاد پديدة مهاجرت و به منظور حفظ ارتباط و رفع مشكلات و مسائل ايرانيان خارج از كشور، از ديرباز ضرورت تاسيس نهادي در جمهوري اسلامي ايران براي تمركز پي‌گيري مسائل مختلف و متنوع هموطنان مقيم خارج از كشور احساس مي‌شد.
در اين راستا، اواخر سال 1383 «شوراي عالي امور ايرانيان خارج از كشور» شكل گرفت كه در بدو تاسيس بر اساس آئين‌نامة مصوب، شوراي عالي زير مجموعة وزات امور خارجه قرار گرفت.
با آغاز به كار دولت نهم و طبق نظر رئيس جمهور محترم، سطح و ساختار دبيرخانه ارتقاء يافت و به نهاد رياست جمهوري منتقل گرديد.

اعضاي شوراي عالي:

ریاست «شوراي عالي امور ايرانيان خارج از كشور» بر عهده رئيس جمهور محترم است. آقاي مهندس اسفنديار رحيم مشائي (جانشین رئيس جمهور) در شورا و دکتر محمد شریف ملک زاده نیز دبیرکل امور ایرانیان خارج از کشور می باشند. دیگر اعضا نیز عبارتند از:
 وزير امور خارجه
 وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي
 وزير اطلاعات
 وزير امور اقتصادي و دارائي
 وزير آموزش و پرورش
 وزير علوم، تحقيقات و فناوري
 وزير كار و امور اجتماعي
 وزير بهداشت، درمان و آموزش پزشكي
 سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري
 رئيس سازمان صدا و سيما
 رئيس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي
 رئيس مركز مشاركت امور زنان نهاد رياست جمهوري
 فراكسيون امور ايرانيان خارج از كشور مجلس شوراي اسلامي

 وظائف و آئين‌نامة اجرائي: 

الف)- بررسي و تصويب سياستها و برنامه‌هاي كلان در ارتباط با ايرانيان خارج از كشور.
ب)- اتخاذ تدابير لازم براي تعامل سازنده‌تر با ايرانيان خارج از كشور.
ج)- حمايت از حفظ هويت ايرانيان خارج از كشور.
د)- حمايت از حقوق حقة ايرانيان در عرصه‌هاي مختلف اعم از امور حقوقي و كنسولي، فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي، قضائي و ...
ه)- هماهنگي و بهينه‌سازي سياستهاي دستگاههاي مختلف درون كشور در نحوة ارائة خدمات و تسهيل و تحكيم پيوند ايرانيان خارج از كشور با داخل كشور از طريق پيشنهاد قوانين ضروري و تصويب مقررات مناسب.

شوراي عالي:

جهت هماهنگي ميان وزارت‌خانه‌ها و سازمانها و اجراي مصوبات شوراي عالي، « شوراي عالي امور ايرانيان خارج از كشور» عهده‌دار وظائف زير مي‌باشد:
الف)- تهيه، ابلاغ و پي‌گيري دستور جلسات شوراي عالي و تشكيل جلسات آن.
ب)- ابلاغ مصوبات و سياستهاي شوراي عالي به دستگاههاي مرتبط و پي‌گيري جهت اجراي مصوبات.
ج)- تهية برنامه و بودجة سالانة شوراي عالي، دبيرخانه و كارگروههاي تخصصي.
د)- پي‌گيري تشكيل كارگروههاي تخصصي و جمع‌بندي مصوبات آنها جهت ارائه به شوراي عالي.
ه)- ساماندهي بانك اطلاعات ايرانيان مقيم خارج از كشور.
و)- ايجاد و تقويت رابطه مستقيم با ايرانيان خارج از كشور.
ز)- ارائة طرحهاي مناسب براي حمايت از حقوق ايرانيان در كشور ميزبان.

 كارگروههاي تخصصي:

به منظور دسته‌بندي و تقسيم موضوعي مسائل مربوط به ايرانيان خارج از كشور و دستيابي به نظرات كارشناسي و مشاركت همة دستگاههاي مسئول، كارگروههاي شش گانة تخصصي زير تشكيل شده است:

نگرشي اجمالي به فعاليت‌ها و طرحهاي شوراي عالي:

- برگزاري جلسات هر يك از كارگروههاي چهارگانة شوراي عالي.
- ايجاد ساختار اداري و تشكيلاتي دبيرخانه و جذب نيروهاي متخصص.
- هماهنگي و برنامه‌ريزي و ايجاد تسهيلات جهت سفر هيئت‌هاي مختلف متشكل از اساتيد و متخصصين و پزشكان مقيم خارج از كشور به ايران.
- برگزاري سمينارها و همايش‌هاي مختلف با ايرانيان مقيم و تشكل‌هاي ايراني در كشورهاي امريكا، فرانسه، سوئد، آلمان، انگليس، امارات متحده عربي.
- رسيدگي به امور جاري ايرانيان مقيم خارج از كشور و رفع مشكلات آنان.
- برنامه‌ريزي و هماهنگي جهت برگزاري گردهمائي و سمينار در داخل كشور و با مشاركت ارگانها و سازمانها و وزارتخانه‌هاي ذيربط داخلي و متخصصين ايراني داخل و خارج از كشور جهت توسعة ارتباطات و انتقال تجربيات.
- انجام امور پژوهشي و تحقيقي در حوزه‌هاي مورد نياز و متناسب با مأموريت‌هاي شوراي عالي.
- ارائة تسهيلات به انجمن‌ها، تشكل‌ها و سازمانهاي ايرانيان خارج از كشور براي فعاليت‌هاي مختلف.
- برنامه‌ريزي جهت برگزاري سمينار و همايش بزرگ نخبگان ايراني مقيم خارج از كشور در ايران.
- برنامه‌ريزي جهت اجراي طرح جامع آماري ايرانيان در كل كشورهاي جهان وايجاد بانك اطلاعاتي.
- برنامه‌ريزي جهت طرح آموزش زبان فارسي ويژة ايرانيان خارج از كشور و اجراء آن.
- بررسي طرحهاي ارائه شده توسط كارگروههاي تخصصي شوراي عالي.  

شوراي مشترك دبيران كارگروههاي تخصصي:

جلسات هفتگي شوراي مشترك دبيران كارگروههاي تخصصي با حضور دبيران و رؤسا و مديران و يا نمايندگان و ساير سازمانها و ادارات و نهادها و وزارت‌خانه‌ها به رياست جانشين رئيس جمهور در شوراي عالي جهت بررسي طرحهاي مختلف كارگروهها و ساير اعضاي شوراي عالي و طرحهائي كه توسط شوراي عالي ارائه مي‌شود و يا پيشنهادات و طرحهائي كه از طريق اساتيد و متخصصين و نخبگان ايراني خارج از كشور، بطور مرتب تشكيل مي‌گردد.
پس از بحث و بررسي نظرات تخصصي و كارشناسي و نهائي شدن پيشنهادات و طرحهاي واصل شده، متناسب با حدود اختيارات شورا و يا كارگروهها به مرحلة اجراء گذارده خواهد شد.
در صورت نياز به اخذ مصوبه از كارگروه مربوطه و يا شوراي عالي، نسبت به تشكيل جلسة كارگروه يا شوراي عالي اقدام خواهد شد.
اهم مصوبات شوراي مشترك دبيران كارگروهها:
- برگزاري سمينار و همايش و ملاقات با ايرانيان در كشورهاي مختلف.
- بررسي اولية طرح جامع آماري ايرانيان خارج از كشور.
- موضوع معافيت پرداخت عوارض خروج از كشور ايرانيان مقيم خارج.
- بررسي عضويت نهادها و وزارتخانه‌ها و سازمانهاي جديد در كارگروههاي چهارگانه و شوراي عالي جهت تقويت كارگروه‌ها و تسريع در امور ايرانيان خارج از كشور.
- بررسي طرح جامع آموزش زبان فارسي.
- بررسي و تجديدنظر در شرح وظائف كارگروهها متناسب با گسترش فعاليت‌ها و مسائل و مأموريت‌هاي جديد.
- بررسي و تخصيص و تصويب بودجة كارگروهها.
- تهية دستور جلسه جهت شوراي عالي و كارگروهها.
- بررسي طرحهاي ارائه شده توسط دبيران كارگروهها.
- برگزاري همايش بزرگ نخبگان ايراني مقيم خارج در داخل كشور.
- برنامه‌ريزي و ارائة طرحهاي تخصصي كلان و راهبردي.
- بررسي ايجاد كارگروه قضائي جهت رسيدگي به امور حقوقي و قضائي ايرانيان خارج از كشور.